Sigaraya Vergi Zammı Kaçağı Arttırır mı?

Çağdaş Şirin*

CagdasSirin_Sigara1Ülkemizde sigara tüketimine karşı kampanya dünyadaki trendle beraber son yirmi yılda oldukça ivme kazandı. Bu çerçevede sigara tüketimini azaltmaya yönelik pek çok kanun ve düzenleme hayata geçirildi. Buna rağmen ülkemizde halen yılda yaklaşık 100 bin kişi sigaradan kaynaklı hastalıklardan dolayı hayatını kaybediyor.

15-18 Yaşındaki Her 5 Erkekten Birisi Sigara İçiyor

Bu konuda Dünya Sağlık Örgütü, ülkemizi de kapsayan 16 ülkede bir araştırma yaptı geçtiğimiz yıllarda. Türkiye’de  ise 9851 kişi ile görüşüldü, saha çalışmasını da TÜİK yürüttü. Araştırmaya göre Türkiye’de erkeklerin %42’si, kadınlarında %13’ü sigara içiyor. Sonuçlarda dikkat çeken bulgu ise lise çağı erkeklerdeki sigara kullanım oranı. Lise çağında olan (15-18 yaş) yaklaşık her 5 erkekten biri sigara içiyor! Bu rakam pek çok ülkedeki yetişkin sigara içme oranına yakın.

Kaçak Sigara

Araştırmada kaçak (yani bandrolsüz) sigara kullanımı da soruluyor. Yaklaşık her 10 kişiden 1’i kaçak sigara tüketiyor. Ancak bu oran, lise çağı erkeklerde tam iki katına çıkıyor. Bir başka ifadeyle,  bu gruptaki her 5 kişiden biri kaçak sigara tüketiyor.  Bu veriler belki bize Bonzai haberlerinin neden arttığının da ipuçlarını verebilir.

Ekonomik  ve  Eğitsel Yöntem

Sigara tüketimi ile mücadelede sık kullanılan yöntemleri ekonomik ve eğitsel olarak iki grupta toplayabiliriz. İlk grupta sigaradan alınan verginin arttırılarak maliyetin yükseltilmesi hedeflenir ki vatandaş pahalı olduğu için içmesin; ikinci grupta sigaranın zararları üzerinde yoğun bir bilinçlendirme, eğitim ve uyarı mekanizması kurulur ki artan farkındalıkla sigara tüketiminden uzaklaşılsın. Bu dengeyi iyi tuturamazsak, sigaraya vergiyi arttırdığımızda aşağıdaki gibi bir grafikle karşılaşabiliriz.

CagdasSirin_Sigara

Grafikte güvenlik güçlerince yakalanabilen kaçak sigara paket sayısı yer alıyor. 2009 yılında 10 milyon paket kaçak sigara yakalanmışken, bu oran 2013 yılında yaklaşıl 11 kat artarak 108 milyon pakete ulaşmış. Bu da gençlerde neden %20 oranında kaçak sigara kullanıldığını açıklıyor.  Bu dönemde sigaradan toplanan vergi miktarı da nerede ise iki kat artmış. 2009 yılında sigaradan gelen ÖTV geliri 11,5 Milyar TL iken, 2013’te bu rakam 21,3 Milyar TL’ye çıkmış! Yani sigara içenler her yıl nerede ise üç Marmaray yapacak kadar vergi ödüyorlar.  Ekonomik önlemlerle iyi para toplanıyor ama eğitsel önlemleri az kullanınca başka sorunlar toplumsal bir yara olarak ortaya çıkabiliyor. Kaçak sigara almaya alışan genç, başka kaçak şeylere de daha kolay alışmaz mı?

*Yrd. Doç. Dr., Bahçeşehir Üniversitesi, İksara Veri & Araştırma Kurucusu, cagdas.sirin@bahcesehir.edu.tr

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s