Genel sağlık sigortası hakkında bazı faydasız bilgiler – 2

Cem Başlevent

basleven_gss22008 yılında yürürlüğe giren Genel Sağlık Sigortası sistemiyle, sigortalı çalışanlar (2014‘te yaklaşık 20 milyon kisi), emekliler (~11 milyon) ve bunların bakmakla yükümlü oldukları kişilerin (~33 milyon) yanısıra, herhangi bir sosyal güvencesi olmayan kişiler de (~12 milyon) kamu sağlık sigortası sistemine dahil sayıldı. 2012 yılı başından itibaren de, bu son grupta yer alan kişilerin de sigortalı çalışanlar gibi – ama maddi imkanları çerçevesinde – sigorta primi ödemesi zorunlu hale getirildi. Ancak sistemle ilgili bilgi eksikleri, ihmaller, maddi imkansızlıklar ve prim affı beklentilerinden dolayı primlerini henüz ödememiş olan büyük bir kitle var. Bu kitlenin önemli bir bölümünü 18 yaşını doldurmuş, öğrencilik sıfatını yitirmiş (dolayısıyla aile reisiyle aynı miktarda prim ödemek durumunda olan) ama henüz bir işi olmayan gençlerin oluşturduğu söyleniyor. Bunlardan henüz “gelir testi” yaptırmamış olanlara, 2012-2014 dönemi için tavan prim miktarı olan aylık 288 TL üzerinden büyük miktarda bir borç çıkartılmış durumda. Twitter’da “GSSiptaledilsin” etiketi ile mesaj yazanların çoğu bu durumda olan gençler olsa gerek.

Henüz bir iş sahibi olamamanın stresini yaşayan gençlerin, sağlık hizmetlerinden yararlanmadıkları geçmiş yıllar için kendilerine borç tahakkuk ettirilmiş olmasına isyan etmeleri anlaşılabilir. Ayrıca kamu sağlık hizmetlerinden hiçbir zaman faydalanmayacağını beyan eden vatandaşlar için farklı kurallar işletilebilir. Ancak konuya objektif bakıldığında, mevcut şartlarda GSS’nin iptal edilmesi mümkün ve doğru görünmüyor. Zira SGK bütçesi, devlet katkısına rağmen, açık vermeye devam ediyor. Üstelik, sigortalı çalışanlardan yapılan sağlık sigorta kesintileriyle karşılaştırıldığında, gelir testine tabi olan vatandaşlardan alınan prim miktarları çok cüzi. Örneğin, asgari ücretle çalışan bir sigortalının aylık GSS primi (devletin işverenden aldığı pay dahil) 150 TL, net maaşı 5000 tl olan bir sigortalının aylık primi ise yaklaşık 975 TL. Sigortalı bir çalışan, devlet hastanelerine hiç gitmese de, bekar da olsa, 5 tane çocuğu da olsa aynı prim miktarıni ödemek zorunda. (Bu konuyu Açık Ekonomi’deki bir önceki yazımda ele almıştım.)

Buna karşılık, SGK’ya aktif çalışan ya da emekli olarak kayıtlı olmayan, yani prim miktarı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın gerçekleştireceği gelir testi ile belirlenecek bir kişinin ayda 5000 TL kira ya da faiz geliri olması durumunda ödeyeceği GSS primi, evli ve çocuksuzsa 288, bir ya da iki çocuğu olması durumunda 144, 3 çocuğu olması durumunda ise sadece 48 TL. Çünkü aile reisinin ödeyeceği prim miktarı ailedeki kişibaşı gelir düzeyine göre belirleniyor. (Yani, sağlık hizmetlerinden faydalanacak kişi sayısı arttıkça aile reisinden alınan prim miktarının azalması gibi tuhaf bir durum söz konusu.)

Yukarıda verilen sayıların ima ettigi bir diğer önemli nokta da, aktif sigortalılar ve gelir testine tabi olanların ödeyecekleri prim miktarları arasındaki uçurumun, kayıtdışı istihdamı özendirecek büyüklükte olması. Bu aslında, diğer bazı sosyal yardım programlarınin da yol açmakta olduğu, daha genel ve ciddi bir sorun.

GSS borçlarının yapılandırılmasına yönelik kanunda belirtilen son başvuru tarihi 31 Mart 2015. Ailesinin kişibaşı gelirinin 400 TL’nin altında olduğu tespit edilecek kişilerin borçları tamamen silinecek. Kişibaşı gelir 400-1200 TL aralığında ise aylık sadece 48 TL prim alınacak. GSS’den hoşnutsuzluklarını dile getiren gençlerin gelir testi yaptırmayı bir vatandaşlık görevi olarak görüp daha fazla gecikmeden sisteme dahil olmalarında fayda var. “Önümüzdeki haziranda seçim var, mutlaka bir kolaylık getirilecektir” diye düşünenlerin haklı çıkıp çıkmayacağını ise zaman gösterecek. Her ne kadar kendileri GSS sistemine dahil olmayıp, bir “kıyak sağlık sigortası”na sahip olsalar da, milletvekillerimizin GSS sistemini daha adaletli hale getirecek (ya da en azından kaydadeğer bir seçmen kitlesini mutlu edecek) düzenlemelere imza atmalarını bekleyebiliriz.

twitter.com/cbaslevent

Featured image: PoL Úbeda Hervàs https://flic.kr/p/5m3GXk

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s