Türkiye’de Enflasyon Beklentileri

Barış Soybilgen

merkezbankası

Enflasyon beklentilerinin fiyat düzeylerini belirleyen önemli etkenlerin başında geldiği düşünülmektedir. Bu nedenle merkez bankaları enflasyon beklentilerini yakından izler ve beklentileri yönlendirerek, beklentilerin kendi hedefleriyle uyumlu olmasını sağlamaya çalışır. T.C. Merkez Bankası (TCMB) da her ay finansal ve reel sektördeki karar alıcı ve uzman kişilerin beklentilerini toplamakta ve yayınlamaktadır. Yaptığımız çalışmada bu veriyi kullanarak, Türkiye’de enflasyon beklentilerinin gerçek enflasyonu tahmin etme konusundaki başarısını inceledik. Bu çalışma sonucunda, Türkiye’de genel olarak enflasyon beklentilerinin tahmin gücünün düşük olduğunu gördük. Bu yazı, çalışmamızın temel bulgularını özetlemeyi amaçlıyor.

Önce sonuçları özetleyeyim. Tükiye’de sadece cari ayın enflasyon beklentisi belli ölçüde başarılı bir tahmin performansı sergiliyor. Daha uzun dönemli enflasyon beklentilerinin tahmin gücü ise çok düşük. 12 ve 24 ay sonrasının yıllık enflasyon beklentileri TCMB’nin enflasyon hedefiyle uyumlu seyrediyor. Yani TCMB’nin enflasyon beklentilerini etkilemekte başarılı olduğu rahatlıkla söylenebilir. Ancak, TCMB’nin enflasyon hedefi tutmadığı için piyasadaki karar alıcı ve uzmanların tahmin performanslarının bir hayli kötü olduğunu görebiliyoruz. Özetle TCMB, 2006 öncesi başarılı ekonomi politikaları nedeniyle kazandığı kredibilite ve etkili iletişim politikaları sayesinde uzun vadeli enflasyon beklentilerini kendi hedeflerine yakınsamasını sağlayıp, enflasyon beklentilerinin enflasyon gerçekleşmeleriyle bağlantısını koparabilmeyi başarmış!

Çalışmada enflasyonla ilgili 5 değişik beklentiyi inceledik: cari ay sonu aylık enflasyon beklentisi, 1 ay sonrası aylık enflasyon beklentisi, 2 ay sonrası aylık enflasyon beklentisi, 12 ay sonrası yıllık enflasyon beklentisi ve 24 ay sonrası yıllık enflasyon beklentisi. TCMB 2013 yılından önce beklenti anketini 1. ve 3. haftada olmak üzere ayda iki kere uyguluyordu. 2013 yılından sonra ise anketin frekansını ayda bire çekti. Biz bu çalışmada 1. ve 3. haftada toplanan enflasyon beklentilerinin arasında bir fark olup olmadığı araştırabilmek için bitiş tarihi olarak 2012 Aralık ayını seçtik. Başlangıç tarihi olarak ise açık enflasyon hedeflemesinin başlangıç tarihi olan 2006’nın başını aldık.

Şekil 1 ve Şekil 2, 1. ve 3. haftadaki enflasyon beklentilerini ve gerçekleşen enflasyonu gösteriyor. X ekseninde görülen zaman enflasyon beklentilerinin toplandığı zamanı değil, enflasyon beklentilerinin tahmin ettiği zamanı gösteriyor. (Örneğin, Şekil 2’de görülen 12 ay sonrasının 2007 Ocak enflasyon beklentisi 2006 Ocak ayında toplanmıştır.)

Şekil 1’de cari ayın enflasyon beklentilerinin gerçek enflasyonu çok yakından takip ettiği açık bir biçimde görülüyor. 1 ve 2 ay sonrasının enflasyon beklentilerinin de bazı ani iniş ve çıkışları cari ayın enflasyonu kadarı kadar iyi yakalayamasa da, genel olarak gerçekleşen aylık enflasyonu iyi bir biçimde tahmin ettiğini söyleyebiliriz. Ayrıca 1. ve 3. haftadaki aylık enflasyon beklentileri arasında pek bir fark gözükmüyor.

Aylık enflasyon beklentilerinin aksine yıllık enflasyon beklentilerinin tahmin gücünün bir hayli zayıf olduğu Şekil 2’de açık bir biçimde gözüküyor. Şekil 2 şöyle bir hikaye bize anlatıyor: 2006 Haziran ayında enflasyonun yüzde 10’u geçmesiyle beraber enflasyon beklentilerinde hızlı bir kötüleşme görülüyor. Ekim 2006-Nisan 2008 arasında ise enflasyon beklentileri düzenli bir biçimde iyileşiyor. Nisan 2008’den sonra enflasyon beklentilerinde yine bir bozulma görüyoruz. Ocak 2011’den sonra ise enflasyon beklentileri iyileşiyor ve stabil hale gelerek 7-6 bandı civarında seyrediyor. Bu dönem sırasında enflasyonda yüksek artışlar olsa da enflasyon beklentileri buna tepki vermiyor.

Şekil 1. Aylık enflasyon beklentileri ve gerçekleşen enflasyon

şekil1

Bunun arkasında yatan neden şu: özellikle örtük enflasyon hedeflemesi döneminde TCMB enflasyonu güçlü bir şekilde azaltarak büyük bir kredibilite sağladı. Bu nedenle enflasyon beklentileri TCMB’nin enflasyon hedeflerine yakın bir biçimde seyretti. Ancak 2006-2007 yıllarında TCMB’nin enflasyon hedeflerini tutturamaması TCMB’nin kredibilitesini aşındırmaya başladı. 2008 yılında yine enflasyon hedefinin tutturulamayacağının anlaşılması sonrasında, TCMB beklentileri yeniden yönetebilmek ve kredibilitesini yeniden güçlendirebilmek için Haziran 2008’de enflasyon hedeflerinde yukarı bir revizyona gitti. Bu revizyon ve TCMB’nin etkili iletişim stratejileri sayesinde TCMB enflasyon beklentilerinin geçmiş enflasyona olan duyarlılığını azaltmayı ve yeniden enflasyon beklentilerinin TCMB’nin enflasyon hedeflerine yakınlaştırmayı başardı.

Şekil 2. Yıllık enflasyon beklentileri ve gerçekleşen enflasyon

şekil2

Enflasyon beklentilerinin gerçek enflasyonu tahmin etmek için iyi bir araç olup olmadığını incelemek için, tek değişkenli bir modelin (AR) ve enflasyon beklentilerinin tahmin hatalarını karşılaştırıyoruz. Eğer beklentiler böyle basit bir modelden bile kötü sonuç veriyorsa beklentilerin tahminde kullanmak için pek işe yarar veriler olmadığına karar vereceğiz. Tahmin hatalarını hataların ortalama kare köküyle (RMSE) hesaplıyoruz. Tahmin hataları ne kadar küçükse model veya beklentiler gerçek enflasyonu o kadar iyi tahmin ediyordur. Tablo 1’de görüldüğü üzere basit bir tek değişkenli modelin tahmin gücü cari ayın beklentileri hariç diğerlerinden daha yüksek. İlginç bir şekilde Şekil 1’i inceleyerek tahmin gücünün iyi olduğunu düşündüğümüz 1 ve 2 ay sonrasının enflasyon beklentilerinin basit bir modelden bile daha iyi sonuç vermediğini Tablo 1 bize gösteriyor. Ayrıca 1. ve 3. haftanın tahmin hataları bir birbirine çok yakın. 1. ve 3. haftadaki tahminlerin birbirine çok yakın olması TCMB’nin 2013’ten sonra beklenti anketinin frekansını ayda 2 defadan 1 defaya indirmesinin nedenlerinden biri olabilir.

 

Tablo 1. Enflasyon beklentilerinin ve AR modelinin RMSE değerleri

tablo1

Nokta tahminler yanında yön tahminleri de önemli bir göstergedir. Tablo 2’de enflasyon beklentilerinin yön tahmini performansları gösteriliyor. G gerçekleşen enflasyonun yönünü, T tahminin yönünü belirtiyor. Örnek vermek gerekirse G>0, T>0 (G<=0, T<=0) hem enflasyonun hem de beklentinin aynı anda arttığını (azaldığını) gösteriyor. Bunların altındaki sayılarda yukarıda gösterilen koşulları kaç gözlemin sağladığını belirtiyor. Aylık enflasyon beklentilerinin yönü yüzde 80 civarında doğru bildiğini görüyoruz. Yıllık enflasyon beklentilerinin yön tahmini ise beklenildiği gibi daha düşük. Doğru yön tahminlerinin oranı yüzde 70 civarında. Buradaki en ilginç nokta enflasyon düşerken yıllık enflasyon beklentilerinin neredeyse her zaman doğru yönü işaret etmesidir. Buna karşılık enflasyon yükselirken yıllık enflasyon beklentileri genellikle yanlış yönü gösteriyor. Bunun başlıca nedeni yukarıdaki şekilde de görüldüğü üzere enflasyon beklentilerinin TCMB’nin enflasyon hedefine uyumlu bir biçimde seyrettiği için genel olarak gerçekleşen enflasyonun altında kalmasından kaynaklanmaktadır.

Tablo 2. Enflasyon beklentilerinin yön tahmin performansı

tablo2

Genel olarak enflasyon beklentilerinin tahmin gücünün düşük olduğunu görmekteyiz. Cari ayın enflasyon beklentisi hariç hiç bir enflasyon beklentisi basit bir tek değişkenli modelden bile daha iyi bir sonuç vermiyor. 1 ve 2 ay sonrasının enflasyon beklentilerinin AR modelinden daha kötü sonuçlar vermesi gerçekten çok ilginç bir durum. Bunun yanında 12 ve 24 ay sonrasının yıllık enflasyon beklentileri TCMB’nin enflasyon hedefiyle uyumlu seyrettiği için tahmin performanslarının bir hayli kötü olduğunu görebiliyoruz.

Not: Bu yazı Soybilgen ve Yazgan (2015) tarafından yapılan “An Evaluation of Inflation Expectations in Turkey” (Betam Working Paper Series #017) adlı çalışmanın genel okuyucu kitlesi için özeti mahiyetindedir.

 Yazar Hakkında

Barış Soybilgen. Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi’nde (BETAM’da) araştırmacı.

Twitter: @Soybilgen


Görsel: https://flic.kr/p/ihYz7H

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s